مقدمه
حزب کردهای ایران یکپارچه با باور به پیوند تاریخی و سرنوشت مشترک ملت ایران و با احترام به هویت‌ها، زبان‌ها، فرهنگ‌ها و سنت‌های گوناگون مردم ایران تشکیل شده است. این حزب، هویت کردی را بخشی ارزشمند از میراث تاریخی و فرهنگی ایران می‌داند و بر هم‌زیستی برابر، داوطلبانه و مسالمت‌آمیز همه شهروندان ایران تأکید می‌کند.
حزب معتقد است حفظ تمامیت ارضی ایران، پاسداشت هویت‌های ملی و فرهنگی، تضمین آزادی‌های فردی و اجتماعی، برقراری حاکمیت قانون و استقرار حکومتی پاسخ‌گو و برخاسته از اراده آزاد مردم، از ارکان اساسی آینده ایران است.
حزب کردهای ایران یکپارچه از استقرار نظامی سکولار، دموکراتیک و مبتنی بر حقوق شهروندی حمایت می‌کند. این حزب از رهبری سیاسی شاهزاده رضا پهلوی در مسیر گذار از جمهوری اسلامی حمایت می‌کند؛ با این تصریح که این حمایت به‌خودی‌خود به معنای وابستگی حقوقی، مالی، تشکیلاتی یا سازمانی حزب به هیچ شخص یا نهادی خارج از ساختار مستقل آن نیست.
حزب بر این اصل پایبند است که شکل نهایی نظام سیاسی ایران باید از طریق فرایندی آزاد، عادلانه، شفاف و دموکراتیک و با مشارکت آگاهانه مردم تعیین شود. مواضع سیاسی حزب و فعالیت اعضای آن باید در چهارچوب اصول این مرامنامه، اساسنامه حزب، حقوق بنیادین انسان و قوانین لازم‌الاجرا قرار گیرد.
فصل اول ـ اصول بنیادین
ماده ۱ ـ نام و هویت حزب: نام رسمی این تشکل «حزب کردهای ایران یکپارچه» و نام انگلیسی آن PARTY OF KURDS FOR UNITED IRAN است. نام اختصاری انگلیسی حزب POKFUI خواهد بود. حزب در حدود قوانین لازم‌الاجرای کشور یا کشورهای محل ثبت و فعالیت خود، دارای ساختار، تشکیلات و تصمیم‌گیری داخلی مستقل است. جزئیات سازمانی، شرایط عضویت، اختیارات ارکان و شیوه اداره حزب در اساسنامه و مقررات معتبر آن تعیین می‌شود.
ماده ۲ ـ هویت ملی و تمامیت ارضی: حزب ایران را سرزمین مشترک همه ایرانیان می‌داند و از حفظ استقلال، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران حمایت می‌کند. حزب با تبعیض، محروم‌سازی یا اعمال محدودیت بر حقوق انسان‌ها صرفاً به دلیل قومیت، زبان، مذهب، جنسیت، تبار، محل تولد یا عقیده سیاسی مسالمت‌آمیز مخالف است.
ماده ۳ ـ هویت کردی: حزب هویت تاریخی، زبانی و فرهنگی کردهای ایران را بخشی ارزشمند از میراث متنوع ایران می‌داند. پاسداری از زبان کردی، سنت‌ها، هنر، تاریخ و فرهنگ کردی با حفظ همبستگی ملی و احترام به دیگر هویت‌های ایرانی سازگار است. حزب حمایت از حقوق فرهنگی کردهای ایران را از راه‌های قانونی، مسالمت‌آمیز و دموکراتیک دنبال می‌کند.
ماده ۴ ـ حاکمیت قانون: حزب بر ضرورت حاکمیت قانون، استقلال قوه قضائیه، تفکیک و توازن قوا، شفافیت نهادهای عمومی و پاسخ‌گویی مسئولان تأکید دارد. هیچ فرد یا نهادی نباید فراتر از قانون قرار گیرد و اعمال قدرت عمومی باید بر اساس قواعد روشن، قابل نظارت و سازگار با حقوق بنیادین شهروندان باشد.
ماده ۵ ـ آزادی و مسئولیت سیاسی: حزب آزادی اندیشه، بیان، وجدان، دین، تشکل، تجمع مسالمت‌آمیز و مشارکت سیاسی را از حقوق بنیادین انسان می‌داند. اعمال این آزادی‌ها باید با احترام به حقوق دیگران و بدون توسل به تهدید، خشونت یا محروم‌سازی غیرقانونی همراه باشد. محدودیت‌های قانونی بر این حقوق باید، در هر موردی که قابل اعمال است، بر مبنای ضرورت، تناسب و امکان رسیدگی منصفانه باشد.
فصل دوم ـ حقوق شهروندی و آزادی‌های بنیادین
ماده ۶ ـ برابری در برابر قانون: تمام شهروندان باید بدون تبعیض از حمایت برابر قانون برخوردار باشند. هیچ مقام یا نهادی نباید حقوق شهروندی افراد را صرفاً به دلیل قومیت، زبان، باور دینی، جنسیت، تبار یا عقیده سیاسی مسالمت‌آمیز آنان محدود کند.
ماده ۷ ـ آزادی بیان و رسانه: حزب از آزادی بیان، فعالیت رسانه‌ای مستقل، دسترسی به اطلاعات و حق انتقاد از حکومت، مسئولان و سیاست‌های عمومی حمایت می‌کند. محدودیت بر این آزادی‌ها باید دارای مبنای قانونی و متناسب با هدف مشروع مورد نظر باشد. انتقاد مسالمت‌آمیز، مخالفت سیاسی و مطالبه اصلاحات نباید به‌خودی‌خود موجب محرومیت افراد از حقوق مدنی یا سیاسی آنان شود.
ماده ۸ ـ آزادی دین و وجدان: هر فرد حق دارد دین یا باور خود را انتخاب کند، آن را تغییر دهد، به هیچ دین یا باوری پایبند نباشد یا باورهای خود را به‌صورت مسالمت‌آمیز ابراز کند. حزب با اجبار دینی، آزار عقیدتی و تبعیض علیه افراد به دلیل باور یا عدم باور دینی آنان مخالف است.
ماده ۹ ـ حقوق زنان و برابری جنسیتی: حزب بر برابری حقوقی زنان و مردان و برخورداری آنان از فرصت‌های برابر در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأکید دارد. هرگونه خشونت، اجبار، محرومیت یا تبعیض مبتنی بر جنسیت با اصول این مرامنامه ناسازگار است.
ماده ۱۰ ـ حقوق اقوام، زبان‌ها و فرهنگ‌ها: حزب از پاسداری، آموزش، پژوهش و گسترش زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون ایران حمایت می‌کند. سیاست‌های فرهنگی و آموزشی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که حفظ تنوع زبانی و فرهنگی را با همبستگی ملی، برابری شهروندان و دسترسی منصفانه به فرصت‌های آموزشی سازگار سازند.
ماده ۱۱ ـ حقوق کودکان و گروه‌های آسیب‌پذیر: حزب حمایت از کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و دیگر گروه‌های آسیب‌پذیر را از مسئولیت‌های مهم جامعه و حکومت می‌داند. هیچ فردی نباید به دلیل وضعیت جسمی، اقتصادی یا اجتماعی از کرامت انسانی و حقوق بنیادین خود محروم شود. سیاست‌های عمومی باید با رعایت قانون و متناسب با نیازهای واقعی این گروه‌ها تدوین شوند.
فصل سوم ـ گذار سیاسی و پایان جمهوری اسلامی
ماده ۱۲ ـ هدف گذار: حزب پایان دادن به ساختار جمهوری اسلامی و فراهم کردن زمینه گذار به نظامی آزاد، سکولار، دموکراتیک و پاسخ‌گو را از اهداف سیاسی خود می‌داند. حزب دستیابی به این هدف را از راه‌های مسالمت‌آمیز، سازمان‌یافته و مبتنی بر مشارکت مردم ترجیح می‌دهد و در فعالیت‌های خود، رعایت حقوق بنیادین انسان و پرهیز از مجازات جمعی و انتقام‌جویی را ضروری می‌داند.
ماده ۱۳ ـ رهبری سیاسی دوران گذار: حزب از نقش و رهبری سیاسی شاهزاده رضا پهلوی در مسیر گذار از جمهوری اسلامی حمایت می‌کند. این حمایت در چهارچوب همکاری سیاسی و اصول اعلام‌شده حزب صورت می‌گیرد و به‌خودی‌خود اختیار تغییر مرامنامه، اساسنامه، ساختار سازمانی یا استقلال مالی و حقوقی حزب را به هیچ شخصی خارج از ارکان قانونی حزب واگذار نمی‌کند. تصمیم‌های مربوط به همکاری سیاسی، ائتلاف‌ها و تعهدات سازمانی حزب باید مطابق اساسنامه و مقررات معتبر آن اتخاذ شوند.
ماده ۱۴ ـ اصول دوران گذار: حزب از فرایندی برای گذار حمایت می‌کند که بر اصول زیر استوار باشد: ۱. حفظ امنیت عمومی و جلوگیری از هرج‌ومرج؛ ۲. استمرار خدمات ضروری و حمایت از زندگی و معیشت مردم؛ ۳. پاسداری از اسناد، دارایی‌ها و منابع عمومی؛ ۴. تضمین آزادی‌های بنیادین و امکان فعالیت سیاسی مسالمت‌آمیز؛ ۵. ایجاد نهادهای پاسخ‌گو و فراهم کردن زمینه انتخابات آزاد؛ ۶. جلوگیری از انتقام‌جویی جمعی، تبعیض و مجازات بدون رسیدگی منصفانه؛ ۷. فراهم کردن امکان مشارکت شهروندان در تعیین آینده سیاسی کشور.
ماده ۱۵ ـ پاسخ‌گویی و عدالت انتقالی: حزب از بررسی مستقل و منصفانه نقض‌های جدی حقوق بشر و جرایم عمومی از طریق سازوکارهای قانونی و عادلانه حمایت می‌کند. مسئولیت کیفری باید فردی و مبتنی بر ادله قابل ارزیابی باشد. هیچ‌کس نباید صرفاً به دلیل هویت قومی، مذهبی یا زبانی، وابستگی خانوادگی، عضویت پیشین یا عقیده سیاسی خود مسئول شناخته شود. حقوق دفاعی، اصل دادرسی منصفانه، امکان اعتراض به تصمیم‌های قضایی و منع مجازات خودسرانه باید رعایت شوند.
فصل چهارم ـ نظام سیاسی مطلوب
ماده ۱۶ ـ مبانی نظام مطلوب: حزب خواستار نظامی سکولار، قانون‌مدار، دموکراتیک و پاسخ‌گو است که حقوق بنیادین شهروندان را تضمین کند، از تمرکز خودسرانه قدرت جلوگیری نماید و امکان گردش مسالمت‌آمیز قدرت را فراهم سازد.
ماده ۱۷ ـ شکل حکومت و ویژگی‌های حکومت مطلوب: حزب از نظام پادشاهی مشروطه به‌عنوان گزینه مطلوب سیاسی خود حمایت می‌کند؛ نظامی که در آن جایگاه و اختیارات نهاد سلطنت در چهارچوب قانون اساسی مشخص و محدود باشد و اداره امور کشور بر اساس قانون، نهادهای مسئول و سازوکارهای دموکراتیک انجام گیرد. از دیدگاه حزب، نظام سیاسی مطلوب باید دارای ویژگی‌های زیر باشد: ۱. قانون اساسی روشن و مبتنی بر حقوق بنیادین شهروندان؛ ۲. انتخابات آزاد، منصفانه، ادواری و رقابتی؛ ۳. استقلال قوه قضائیه و تضمین دادرسی عادلانه؛ ۴. تفکیک و توازن قوا و نظارت مؤثر بر نهادهای حکومتی؛ ۵. آزادی فعالیت احزاب، رسانه‌ها و تشکل‌های مدنی در چهارچوب قانون؛ ۶. شفافیت مالی و اداری و مبارزه قانونی با فساد؛ ۷. برابری حقوقی زنان و مردان؛ ۸. پاسداری از زبان‌ها، فرهنگ‌ها و میراث تاریخی ایران؛ ۹. اداره امور عمومی بر پایه شایسته‌سالاری و پاسخ‌گویی؛ ۱۰. جلوگیری از تمرکز قدرت بدون نظارت و امکان اصلاح مسالمت‌آمیز ساختارهای حکومتی. حمایت حزب از پادشاهی مشروطه، یک موضع سیاسی است و جایگزین حق مردم برای تعیین آزادانه شکل نهایی نظام سیاسی ایران نخواهد بود.
ماده ۱۸ ـ تعیین شکل نهایی نظام سیاسی: شکل نهایی نظام سیاسی ایران باید از طریق فرایندی آزاد، شفاف و دموکراتیک و با مشارکت مردم تعیین شود. حزب حق دارد از دیدگاه سیاسی خود دفاع کند و برای انتخاب گزینه مطلوب خود فعالیت مسالمت‌آمیز داشته باشد؛ با این حال، تعیین شکل نهایی حکومت باید از اراده آزاد مردم در یک فرایند معتبر و منصفانه ناشی شود.
فصل پنجم ـ زبان، فرهنگ و هویت ایرانی
ماده ۱۹ ـ پاسداری از میراث فرهنگی: حزب حفظ میراث تاریخی و فرهنگی ایران، از جمله آثار باستانی، بناهای تاریخی، ادبیات، موسیقی، هنرها، سنت‌ها و گنجینه‌های فرهنگی مناطق مختلف کشور را مسئولیتی ملی می‌داند. حفاظت از این میراث باید با رعایت اصول علمی، قانونی و حقوق جوامع محلی انجام شود.
ماده ۲۰ ـ زبان کردی: حزب از حفظ، آموزش، پژوهش و گسترش زبان کردی و گونه‌های زبانی آن حمایت می‌کند. حزب بر ضرورت فراهم شدن فرصت‌های مناسب برای آموزش و فعالیت فرهنگی به زبان مادری، در چهارچوب قوانین لازم‌الاجرا و سیاست‌های آموزشی منصفانه، تأکید دارد.
ماده ۲۱ ـ همبستگی فرهنگی: حزب باور دارد که تقویت زبان و فرهنگ کردی و دیگر فرهنگ‌های ایران می‌تواند به غنای میراث مشترک کشور و تحکیم پیوند میان شهروندان کمک کند. هیچ هویت فرهنگی نباید وسیله‌ای برای تحقیر، حذف یا محروم کردن دیگران از حقوق برابر قرار گیرد.
ماده ۲۲ ـ آموزش و آگاهی تاریخی: حزب از آموزش تاریخ بر پایه پژوهش، اسناد معتبر و روش‌های علمی حمایت می‌کند. روایت‌های تاریخی نباید برای ترویج نفرت قومی، مذهبی یا زبانی، تحریف آگاهانه واقعیت‌ها یا ایجاد دشمنی میان مردم به کار گرفته شوند. اختلاف‌نظر درباره تفسیر تاریخی باید از راه پژوهش، گفت‌وگو و بررسی مستندات دنبال شود.
فصل ششم ـ اقتصاد، رفاه و توسعه
ماده ۲۳ ـ اقتصاد مولد و شفاف: حزب از اقتصادی مولد، رقابتی، شفاف و مبتنی بر حاکمیت قانون حمایت می‌کند. امنیت حقوق مالکیت، فرصت برابر اقتصادی، حمایت از نوآوری، رقابت منصفانه، مسئولیت‌پذیری و مبارزه قانونی با فساد از اصول مورد تأکید حزب است.
ماده ۲۴ ـ اشتغال و کارآفرینی: حزب توسعه فرصت‌های شغلی، حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، ارتقای مهارت‌های حرفه‌ای، کارآفرینی و دسترسی منصفانه به فرصت‌های اقتصادی را از عوامل مهم پیشرفت ایران می‌داند. سیاست‌های اشتغال و توسعه اقتصادی باید به ایجاد فرصت‌های پایدار، ارتقای بهره‌وری و بهبود شرایط زندگی شهروندان کمک کنند.
ماده ۲۵ ـ توسعه متوازن مناطق: حزب خواستار توسعه متوازن مناطق ایران، از جمله مناطق کردنشین، از طریق سرمایه‌گذاری منصفانه در آموزش، بهداشت، زیرساخت، حمل‌ونقل، ارتباطات و فرصت‌های شغلی است. توزیع منابع عمومی باید شفاف، منصفانه و مبتنی بر نیازهای واقعی، معیارهای قانونی و پاسخ‌گویی عمومی باشد. هیچ منطقه‌ای نباید به دلیل هویت قومی یا زبانی ساکنان خود از فرصت‌های برابر توسعه محروم شود.
ماده ۲۶ ـ محیط زیست و منابع طبیعی: حزب حفاظت از محیط زیست، منابع آب، جنگل‌ها، مراتع و دیگر منابع طبیعی را از مسئولیت‌های مهم حکومت و جامعه می‌داند. حزب از توسعه پایدار، استفاده مسئولانه از منابع، پیشگیری از تخریب محیط زیست و جبران قانونی خسارت‌های زیست‌محیطی حمایت می‌کند.
فصل هفتم ـ سیاست خارجی و جایگاه ایران
ماده ۲۷ ـ استقلال و منافع ملی: حزب خواستار سیاست خارجی مستقل و مبتنی بر منافع ملی ایران، احترام متقابل، کاهش تنش‌های غیرضروری و حفظ صلح و امنیت پایدار است. تصمیم‌های سیاست خارجی باید در چهارچوب قانون، با شفافیت و پاسخ‌گویی نهادهای مسئول و با توجه به منافع عمومی اتخاذ شوند.
ماده ۲۸ ـ روابط بین‌المللی: حزب از گسترش روابط سازنده با کشورها و نهادهای بین‌المللی بر اساس احترام متقابل، رعایت تعهدات قانونی، منافع عمومی و اصول حقوق بشر حمایت می‌کند. همکاری‌های بین‌المللی باید در خدمت امنیت، توسعه پایدار، تبادل فرهنگی و ارتقای رفاه مردم ایران باشد.
ماده ۲۹ ـ صلح و همکاری منطقه‌ای: حزب خواهان روابط مسالمت‌آمیز با همسایگان ایران و همکاری در زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی، زیست‌محیطی و امنیتی است. اختلافات منطقه‌ای باید تا حد امکان از راه گفت‌وگو، میانجی‌گری و سازوکارهای مسالمت‌آمیز حل‌وفصل شوند. حزب با مداخله‌جویی زیان‌بار و اقداماتی که بدون توجیه قانونی، امنیت و منافع عمومی ایران را به خطر اندازند، مخالف است.
فصل هشتم ـ دموکراسی درون‌حزبی و استقلال سازمانی
ماده ۳۰ ـ دموکراسی درون‌حزبی: فعالیت حزب باید بر مشارکت اعضا، انتخابات داخلی، شفافیت، پاسخ‌گویی، امکان نقد و دسترسی منصفانه به اطلاعات سازمانی استوار باشد. تصمیم‌گیری در ارکان حزب باید مطابق اساسنامه و مقررات معتبر آن انجام شود. مسئولیت‌ها و اختیارات افراد و ارکان باید روشن و قابل پیگیری باشند و هیچ مقام حزبی نباید خارج از حدود اختیارات مصوب خود عمل کند.
ماده ۳۱ ـ استقلال حزب: حزب دارای هویت، ساختار، تصمیم‌گیری و منابع مالی مستقل خود است. حمایت سیاسی از هر فرد یا جریان به معنای واگذاری اختیار تصمیم‌گیری داخلی یا ایجاد وابستگی حقوقی، مالی یا سازمانی نیست. هرگونه همکاری سیاسی، ائتلاف یا تعهد مشترک باید مطابق اساسنامه حزب، با رعایت استقلال آن و از طریق ارکان دارای صلاحیت انجام شود.
ماده ۳۲ ـ حقوق و مسئولیت‌های اعضا: اعضا حق دارند در چهارچوب اساسنامه از آزادی بحث و نقد، ارائه پیشنهاد، مشارکت در تصمیم‌گیری و رقابت داخلی برخوردار باشند. همچنین باید به حقوق دیگران، اصول مصوب حزب، محرمانگی مشروع اطلاعات و سازوکارهای دموکراتیک احترام بگذارند. اختلاف نظر، انتقاد از دبیرکل یا شورای مرکزی، درخواست اصلاحات، مطالبه استعفا یا مخالفت با تصمیمی مشخص، به‌تنهایی تخلف انضباطی محسوب نمی‌شود. رسیدگی به اتهام تخلف باید بر اساس مقررات روشن و از پیش اعلام‌شده، بی‌طرفی، وجود ادله قابل ارزیابی، اطلاع‌رسانی روشن درباره اتهام، فرصت کافی برای دفاع و امکان اعتراض به تصمیم انجام گیرد. جزئیات این فرایند در اساسنامه و آیین‌نامه مربوط به رسیدگی به شکایات و تخلفات تعیین می‌شود.
فصل نهم ـ اخلاق سیاسی و احکام نهایی
ماده ۳۳ ـ اصول اخلاق سیاسی: حزب متعهد است در فعالیت‌های سیاسی و سازمانی خود اصول زیر را رعایت کند: ۱. صداقت در بیان مواضع و پرهیز از جعل آگاهانه اطلاعات؛ ۲. احترام به کرامت انسانی و پرهیز از تحقیر افراد یا گروه‌ها؛ ۳. رد تهدید، ارعاب، خشونت سیاسی و انتقام‌جویی؛ ۴. مبارزه قانونی و شفاف با فساد و سوءاستفاده از قدرت؛ ۵. احترام به اختلاف نظر و حق نقد درون‌حزبی؛ ۶. حفاظت از منابع، اسناد و دارایی‌های حزب و پاسخ‌گویی درباره نحوه استفاده از آن‌ها؛ ۷. پرهیز از تبعیض بر اساس قومیت، زبان، مذهب، جنسیت، تبار یا عقیده سیاسی مسالمت‌آمیز؛ ۸. رعایت محرمانگی مشروع اطلاعات، بدون استفاده از آن به‌عنوان بهانه‌ای برای پنهان‌کردن فساد، تخلف یا نقض حقوق اعضا؛ ۹. حل اختلافات از راه گفت‌وگو و سازوکارهای منصفانه؛ ۱۰. قرار دادن اصول مصوب حزب و منافع عمومی بالاتر از منافع شخصی و گروهی.
ماده ۳۴ ـ اعتبار، تفسیر و اصلاح مرامنامه: این مرامنامه سند بیانگر هویت، اصول و اهداف سیاسی حزب کردهای ایران یکپارچه است. اجرای آن باید با اساسنامه، مقررات معتبر حزب و قوانین لازم‌الاجرای محل ثبت و فعالیت آن سازگار باشد. جزئیات تشکیلاتی، اختیارات ارکان، شیوه عضویت، مدیریت مالی، رسیدگی به شکایات و تخلفات و روش اصلاح اسناد حزب در اساسنامه و مقررات مربوط تعیین می‌شود. در صورت تعارض با حکم آمره قانون لازم‌الاجرا، حکم قانونی مربوط در قلمرو اجرای خود مقدم خواهد بود و حزب باید برای اصلاح مقررات داخلی ناسازگار اقدام کند. هیچ مقام یا رکن حزبی نمی‌تواند با دستور شفاهی یا تصمیم یک‌جانبه، اصول این مرامنامه یا حقوق اساسی اعضا را خارج از تشریفات مقرر در اساسنامه تغییر دهد یا معلق کند. اصلاح مرامنامه تنها از طریق مرجع و تشریفات معتبر مقرر در اساسنامه امکان‌پذیر است.
حزب کردهای ایران یکپارچه بر این باور است که حفظ یکپارچگی ایران و پاسداشت هویت کردی دو هدف ناسازگار نیستند، بلکه می‌توانند در چهارچوب آزادی، برابری شهروندی، حاکمیت قانون و احترام متقابل تقویت شوند. حزب برای ایرانی آزاد، یکپارچه، سکولار و دموکراتیک تلاش می‌کند؛ ایرانی که در آن هیچ شهروندی به دلیل هویت، زبان، باور یا عقیده خود از حقوق بنیادین محروم نباشد و آینده کشور از طریق مشارکت آزادانه مردم تعیین شود.